داشتن كودكي كه در مهماني ها خودش را پشت سرتان مخفي مي كند، با صداي بلند سلام نمي كند، از حرف زدن در جمع خجالت مي كشد و در مدرسه گوشه گير و خجالتي است، مي تواند شما را به عنوان والدين با نگراني هاي زيادي مواجه كند.
در چنين مواردي والدين عموما دچار اضطراب شديدي مي شوند و ممكن است از جملاتي مثل “ببخشيد پسر من يه كم خجالتيه” و يا ” اين كه خجالت نداره پسرم!” استفاده كنند.
در بعضي موارد حتي ممكن است والدين به عنوان يك راه حل، كودك را مجبور به مواجهه با موقعيت خجالت آور كنند.
مثلا مادري كه بدون توجه به خجالت كودكش، او را مجبور مي كند تا در جمع به آواز خواندن، ساز زدن يا پذيرايي از مهمان ها بپردازد نمونه اي از اين گونه رفتارهاست.
اگر به عنوان والدين با مساله ي كمرويي فرزندتان مواجه هستيد لازم است بدانيد، رفتارهايي از قبيل آنچه در بخش بالا مثال زده شد، در درمان كمرويي كودك تان تاثيري معكوس دارند.
بر اساس اصول روانشناسي كودك، كمرويي پديده اي پيچيده است كه دلايل مختلفي دارد و درمان آن نيازمند آگاهي از دلايل اوليه آن است.
بنابراين براي شروع اقدامي آگاهانه، علمي و موثر در جهت رفع كمرويي با ادامه ي متن همراه باشيد.
چرا بعضي كودكان كمرو و خجالتي هستند؟
به عنوان روانشناس كودك و نوجوان، والدين زيادي را ديده ام كه معتقدند “بچه ام دقيقا مثل پدرشه. پدرش هم مثل خودش خجالتيه”.
اين جمله اگر چه جمله ي ساده اي به نظر مي رسد، اما دربردارنده ي “باور اساسي” است كه تغيير كمرويي كودك را با مشكل مواجه مي كند.
باور به اينكه ” كمرويي پديده اي ارثي است كه از والدين به ارث رسيده است”، يكي از مهم ترين باورهاي غلط در درمان كمرويي است.
بر اساس ديدگاه كتل كه يكي از مهم ترين نظريه پردازان حوزه ي شخصيت است.
ممكن است برخي كودكان نسبت به سايرين با زمينه ي كمرويي بيشتري متولد شوند، اما باور به ارثي بودن ويژگي هاي شخصيتي باوري غلط است.
اين جمله به اين معناست كه اگر شما پدر يا مادري كمرو و خجالتي هستيد، فرزندتان نيز زمينه ي بيشتري براي پرورش كمرويي دارد .
چراكه رفتارهاي توام با كمرويي بيشتري را در ارتباطش باشما مشاهده مي كند، ياد مي گيرد و با آن ها همانند سازي مي كند.
براين اساس بايد گفت، اصولا همه ي رفتارها قابل يادگيري هستند و مي توانيد باورتان را به اين شكل تغيير دهيد كه “فرزندم كمرويي را يادگرفته است و لازم است نحوه ي يادگيري اش را تغيير دهم تا اجتماعي تر برخورد كند”.
جديدترين روش هاي روانشناسي كودك
چگونه كمرويي يادگرفته شده را درمان كنيم؟
آگاه شدن از اين نكته كه كمرويي يادگرفتني است، مساله ي بسيار مهمي است كه راه درمان را براي شما بسيار كوتاه تر مي كند.
حالا براي درمان لازم است گام هاي زير را اجرا كنيد.
۱) يادگيري هاي قبلي را تغيير دهيد.
براي تغيير يادگيري ها، به خوبي فكر كنيد و اطرافيان كودتان را از لحاظ رفتار اجتماعي بررسي كنيد.
آيا در اطراف كودك تان فرد يا افرادي خجالتي وجود دارند كه با آن ها به همانند سازي پرداخته باشد؟
مطمئنا پاسخ تان مثبت است.
از آنجا كه تغيير رفتار ديگران امري دشوار است، پيشنهاد مي شود كودكي اجتماعي تر را به جمع دوستان فرزندتان اضافه كنيد.
در اين شرايط كودك به همانند سازي با دوست اجتماعيش مي پردازد و به مرور، رفتارهاي اجتماعي را از او خواهد آموخت.
۲) تشويق رفتارهاي توام با خجالت، تعطيل.
بر اساس اصول روانشناسي اصلاح رفتار، هيچ رفتاري ادامه پيدا نمي كند، مگر آنكه تشويق شود.
براي درمان، لازم است به اين سوال پاسخ دهيد كه “رفتارهاي توام با خجالت فرزندم در چه موقعيت هايي تشويق شده اند؟ “
اگر كودك تان را در مدرسه اي ثبت نام كرده ايد كه دانش آموزان ساكت و آرام، نمره انضباط بالا مي گيرند و تشويق مي شوند، چگونه انتظار داريد كودك تان خجالتي بار نيايد؟
او در محيط مدرسه بخاطر رفتارهاي آرام و بي حاشيه اش تشويق مي شود و تصميم مي گيرد تا همواره خجالتي باشد و آفرين و احسنت دريافت كند.
بنابراين لازم است با معلم و يا مشاور مدرسه صحبتب در اين خصوص داشته باشيد.
۳) رفتارهاي اجتماعي را تشويق كنيد.
براي معكوس كردن يادگيري ها، لازم است رفتارهاي متضاد با كمرويي مانند بلند سلام كردن، صحبت كردن در جمع، شيطنت، صحبت كردن با همسالان و… را تشويق كنيد و به رفتارهاي نشانگر كمرويي بي توجه باشيد.
اگر در مهماني كه كودك تان از حضار جديد خجالت كشيده، واكنش شما اين باشد كه “خجالت نكش، بيا براي خاله شعر بخون”، كودك احساس درك نشدن و اضطراب شديد كرده و بيشتر خجالت خواهد كشيد.
اما اگر به رفتار توام با خجالتش بي توجه باشيد –يعني در مورد خجالت هيچ صحبتي نكنيد – و رفتارهاي اجتماعي و هرچند كوچك فرزندتان را تشويق و تحسين كنيد، موفق شده ايد چرخه را برعكس كنيد.
۴) خوبي هاي كودك تان را ببينيد و بازخورد دهيد.
كودكان خجالتي و يا داراي زمينه ي درونگرايي، نسبت به ساير همسالان خود از دقت ديداري و شنيداري بيشتري برخوردارند و مشاهده گران و شنوندگان ماهري هستند.
از اين توانايي طلايي استفاده كنيد و به او بازخورد مثبت دهيد.
به عنوان مثال اگر در جمعي هستيد كه كودكي با صحبت كردن زيبا مي درخشد، ممكن است محو توانايي كلامي او شويد و در ذهن تان اين مقايسه ايجاد شود كه ” چرا بچه من بلد نيست توي جمع حرف بزنه”.
به اين حالت آگاه باشيد و فرزندتان را به خاطر چيزهايي كه به دقت مي بيند و مي شنود تشويق كنيد.
مثلا در جمع فاميل به پدر بزرگش بگوييد ” ببينيد پسرم چي رو ديده؟ چقدر خوب دقت مي كنه. هيچ كدوم بچه ها اينو نديده بودن! “.
۵) براي تغيير عجله نكنيد.
تغيير عادات رفتاري امري زمان بر است و يك شبه اتفاق نمي افتد.
اگر دستورات رفتاري گفته شده را اجرا كنيد، مي توانيد اطمينان داشته باشيد كه فرزندتان تغيير مي كند اما اين تغيير زمان بر و نيازمند صبوري است.
۶) كودك را در موقعيت اضطراب برانگيز تنها نگذاريد.
موقعيت هايي مانند صحبت كردن در جمع، پذيرايي كردن و … براي بزرگسالان نيز تا حدودي اضطراب آور است. بنابراين كودك را مجبور نكنيد تا در موقعيتي اضطراب آور، وارد عمل شود.
لازم است از موقعيت هاي كوچك شروع كنيد. مثلا اگر يك دوست صميمي دارد، يك دوست ديگر را نيز به دوستانش اضافه كنيد تا بتواند به تدريج بدون اضطراب در جمع عمل كند.
۷) برچسب نزنيد.
برچسب زدن به كودك مي تواند در تشديد نشانه هاي كمرويي بسيار موثر باشد.
بنابراين در موقعيت هاي مختلف از بيان اينكه “بچه ام خجالتيه” دوري كنيد چراكه اين مساله مي تواند باور خجالتي بودن را در او دروني كند و عزت نفس را نيز تحت تاثير قرار دهد.
پاسخ با نقل قول
