چشمهاي شيشهاي؛ كمك به زندگي يا دردسرساز؟
دوربينهاي مداربسته همه جا هستند. لازم نيست براي ديدن آنها ردشان را در مسابقات بگيريم. آنها حتي تا مراسم حج هم پيشروي كردهاند. ۹۰ دوربين در طبقه پنجم پل جمرات در منا در طول مراسم رمي جمرات حجاج را به طور كامل كنترل ميكردند. دوربينهاي مداربسته آرام آرام در زندگي ما نفوذ كردهاند و ديگر فقط كافي است در حين رانندگي يا وقتي در خيابان در حال قدمزدن هستيم، كمي به اطرافمان نگاه كنيم. آنها همه جا هستند و در همه حال ما را كنترل ميكنند. دوربينهاي مداربسته قرار است براي انسان معاصر امنيت را در پي داشته باشند. آنها هم مسئوليت مراقبت از ما را برعهده دارند و هم مواظب ما هستند تا اگر خلافي از ما سر بزند، آن را ثبت كنند.
۱
براي اينكه بدانيم دوربينهاي مداربسته از كي وارد زندگي انسان معاصر شدند، بايد به حدود ۷۰ سال پيش برگرديم. دوربينهاي مداربسته براي اولين بار در سال ۱۹۴۲ و در جريان فرايند توليد موشكهاي فاو ۲ آلمان توسط شركت زيمنس بهكار گرفته شد. تا اينكه بيشتر از دو دهه بعد براي اولين بار در سال ۱۹۶۸ در ايالات متحده آمريكا و شهر نيويورك، دوربينهاي مداربسته سروكلهشان پيدا ميشود و براي اولين بار به صورت محدود در بعضي از مكانها آن هم با توجيه مبارزه با جرم و جنايت مورد استفاده قرار ميگيرند. اين دوربينها امروزه براي حفاظت و نظارت بر اماكن مهم، اماكن پرتردد و اماكن پرخطر استفاده ميشود. موزهها، فروشگاهها، زندانها، فرودگاهها، ايستگاههاي مترو، راهآهن و حتي بيمارستانها و مدارس از ديگر اماكني هستند كه به اين دوربينها مجهز شدهاند. ديگر با وجود دوربينهاي مداربسته، امكان شناسايي و تعقيب بسيار راحت نه تنها مجرمان، بلكه خيلي از افراد عادي هم مهياست.
۲
چندي پيش بود كه دانشجويان انگليسي در اعتراض به سه برابر شدن شهريه دانشگاههاي اين كشور به خيابان ها ريختند و تظاهرات اعتراض آميزي شكل دادند. در حدود ۱۸۰ نفر در جريان همان اعتراضات بازداشت شدند اما دستگيري تعدادي از آنها، از خود اتفاقات پيش آمده و باقي بازداشت ها بحث برانگيز تر شد. ماجرا از آنجا آغاز شد كه پليس تصاوير ۱۳ نفر را كه مدعي بود در بينظميها و تظاهرات دانشجويان در اعتراض به افزايش شهريه دانشگاهها شركت داشتهاند، منتشر كرد. آن موقع بود كه موجي از ترس در وجود معترضان پديدار شد. تصاوير دستپخت همان دوربين هاي مدار بسته اي بودند كه در گوشه و كنار خيابان هاي لندن مخفيانه نصب شده بودند. چشم هايي كه مخفيانه تمام اتفاقات را كنترل مي كردند راحت تر از آنچه معترضان فكر كنند در بحبوحه آن روزها كارشان را به خوبي انجام دادند. سوء استفاده از تكنولوژي كه قرار بود كمكي براي نظارت باشد، به وسيلهاي براي سركوب تبديل شد.
شهريههاي دانشجويان از سه هزار پوند به ۹ هزار پوند افزايش يافت و دانشجويان معترض زيادي هم با همكاري دوربين هاي مدار بسته با اتهاماتي نظير تخريب ساختمانهاي عمومي و مغازهها به گوشه زندان رفتند. شايد دانشجويان تا مدت ها ديگر جرئت هيچ گونه اعتراضي را نداشته باشند؛ چراكه دوربين هاي مدار بسته ممكن است در هر گوشه و كناري در كمين نشسته باشند.
۳
در انگلستان دو ميليون دوربين مداربسته وجود دارد كه در تمام مدت شبانهروز شهروندان اين كشور را زير نظر دارد. اين دوربينهاي بحث برانگيز گاهي آنقدر پنهاني در مكاني نصب شدهاند كه به راحتي قابل ديدن نيستند و بعضي اوقات هم به صورت كاملا آشكار حركات مردم را ثبت ميكنند. با جود اينكه به ازاي هر ۳۱ نفر، يك دوربين مداربسته در اين كشور وجود دارد، اما هنوز هم هيچ مدركي به دست نيامده كه نشان دهد دوربينها از جرم و جنايت كاستهاند.
نظارت با دوربينهاي مداربسته بر كارها و رفتار مردم آن هم از موضعي بالاتر هميشه موضوعي چالشبرانگيز براي آنها به حساب ميآيد. در اين مدل نظارت، شهروندان مظنونان هميشگي هستند و رفتار آنها به طور مداوم ثبت ميشود تا در مواقع مشكوك مورد بازبيني قرار بگيرد. در كمتر از دو دهه جوامع مختلف تبديل به موزه بزرگي شدهاند كه هزاران دوربين مداربسته در گوشه و كنار آن كار گذاشته شده است. شايد به نظر برسد دوربينها با اين كار امنيت را تضمين ميكنند، اما در اين هم نبايد ترديد كرد كه بهاي اين تامين امنيت محدودشدن حريم شخصي بسياري از انسانها بوده است. آنها خيلي آرام و بيسروصدا كار خود را انجام ميدهند و ما حتي متوجه حضور دائمي آنها در زندگيمان نميشويم. آنها همه جا هستند. كافي است يك بار ديگر به اطرافتان نگاه كنيد.
۴
«ترومن شو» فيلمي است كه در حدود يك دهه پيش ساخته شد. فيلم داستان ترومن ۲۹ ساله را روايت ميكند كه در يك شركت بيمه به عنوان كارمند دفتري كار ميكند. زندگي او كاملا معمولي است، اما ترومن از اين وضعيت راضي نيست. او دوست دارد دنيا را ببيند، اما تاكنون موفق نشده از شهر كوچكي كه در آن زندگي ميكند، خارج شود. پدرش يك تهيهكننده تلويزيوني است كه زماني كه ترومن به دنيا ميآيد، تصميم ميگيرد بزرگترين نمايش دنيا را بسازد. نمايشي كه در آن زندگي ترومن بهطور زنده و ۲۴ ساعته بدون اطلاع او توسط تعداد زيادي دوربين در سراسر شهر فيلمبرداري شود و در تلويزيون به نمايش در آيد. در واقع شهر، يك استوديوي بسيار عظيم است و تمام مردم شهر حتي همسر او، بازيگراني هستند كه با داشتن يك هدفون كوچك در گوششان در كنار ترومن بازي ميكنند. يك روز ترومن بهطور تصادفي به اين امر پي ميبرد و تصميم ميگيرد هر طور شده از اين دنيايي كه در آن محصور شده بگريزد. شايد اين فيلم خبر از سرنوشتي محتوم براي بسياري از مردم دنيا را با خود دارد. دنيايي كه دوربينهاي مداربسته تا آن حد رشد كرده باشند كه ما در واقع تنها حكم بازيگران را براي آنها داشته باشيم. يكي از تلخترين و تكاندهندهترين سكانسهاي فيلم، زماني است كه ترومن در پاركينگ زيرزمين خانهاش جعبه مخفي و شخصي را براي خودش نگهداري ميكند. يكي از خصوصيترين حريمهاي شخصي ترومن كه آن هم با دوربينهاي مداربستهاي كه او را زير نظر دارند فاش ميشود. حريمي كه ديگر تنها در خيال ترومن كاملا شخصي به نظر ميرسد، در حالي كه كساني در جايي ديگر نيز همه چيز را ديده و ميدانند.
۵
دوربينهاي مداربسته چنان با زندگي مردم عجين شدهاند كه ديگر حتي ردپاي آنها را در سرگرميهاي روزانه شهروندان هم ميتوان ديد. به عنوان مثال اين يك نمونه را داشته باشيد: اين روزها در انگلستان گروهي از شهروندان دائما مشغول نگاهكردن تصاوير دوربينهاي امنيتي مداربسته از طريق اينترنت هستند تا بخت خود را براي بردن جايزه يكهزار پوندي كشف جرم بيازمايند.
صاحبان اين دوربينها برحسب زماني كه هر كدام از كاربران اينترنت تصاوير دوربينهاي آنها را تماشا ميكنند، به آنان دستمزد ميپردازند. پروژه چشمان اينترنتي كه در ابتدا به عنوان يك بازي رواج پيدا كرده بود، اكنون حالتي جديتر پيدا كرده و قرار است پروژه محافظت از طريق كنترل دوربينهاي امنيتي توسط شهروندان معمولي ماه آينده به صورت آزمايشي در استنفورد انجام شود و علاقهمندان به صورت رايگان براي شركت در آن ثبتنام كنند و هر كدامشان چهار دوربين مداربسته تحويل بگيرند. كاربران براي گزارش هر صحنه مشكوك يك امتياز و براي گزارش هر جرم، سه امتياز دريافت ميكنند. اگر صاحب دوربين به اين نتيجه برسد كه آنها در تشخيص صحنه مشكوك مرتكب اشتباه شدهاند، يك امتياز از دست ميدهند. در حقيقت هدف اين پروژه متمركزكردن توجه كاربران اينترنت در سراسر دنيا روي دو ميليون دوربين امنيتي در اين كشور است.
اين پروژه جنجالي مورد انتقاد گروههاي طرفدار آزادي مدني قرار گرفته كه ادعا ميكنند اجراي اين پروژه ميتواند انگلستان را به «بهشت جاسوسها» تبديل كند. آنها نگران اين مسئله هستند كه همسايهها بتوانند جاسوسي همسايههايي را كه زبالههاي خود را در سطل قرار نميدهند يا سروصدا ميكنند، انجام دهند و آنها را گناهكار جلوه دهند.
۶
نحوه اعتراض مخالفان دوربينهاي مداربسته هم در نوع خود جالب است. يكي از حركتهاي اعتراضي به دوربينهاي مداربسته را گروهي از جوانان هنرمند چيني پايهگذاري كردهاند. آنها با استفاده از تصاويري كه توسط هكرها از دوربينهاي مداربسته به دست ميآورند، ويديو آرت و كارهاي پرفورمنس ميسازند و در نمايشگاههاي زيرزميني و مخفيانه آنها را به نمايش ميگذارند. اين عده كه گروهشان را «ويديو خرناس» نامگذاري كردهاند، بعد از پنج سال فعاليت يكي از سرشناسترين مبارزان عليه دوربينهاي مداربسته در دنيا محسوب ميشوند. پيش از اينكه اين جوانان هنري چيني درصدد اعتراض به اين دوربينها بربيايند، حركتي فراگيرتر و بزرگ در آمريكا به نام «بازيگران دوربينهاي مداربسته» چند سالي است كه اعلام موجوديت كرده. افرادي كه در اين گروه عضو هستند، به هيچ خطمشي خاصي تعلق ندارند و تنها شهرونداني عادي هستند. آنها خواستار حضور در انتخابات و كسب كرسيهاي پارلمان نيستند. تنها خواسته آنها اين است كه دوربينهاي مداربسته، مردم را به حال خودشان رها كنند. اعضاي اين گروه در خيابانها مقابل يك دوربين مخفي ميايستند و به آن زل ميزنند. آنها در عين حال با نشان دادن دوربينها به مردمي كه از كنار آنها رد ميشوند، از آنها ميپرسند كه تا به حال به اين دوربينها دقت كرده بودند و آيا فكر نميكنند كار اين دوربينها، نوعي اهانت به شهروندان محسوب ميشود؟
گروه «بازيگران دوربينهاي مداربسته» بيسروصداتر هم كارشان را انجام ميدهند. اعضاي اين گروه به صورت انفرادي در پيادهروها ميايستند و با انگشت به دوربينها اشاره ميكنند. آنها بعضي وقتها پلاكاردهاي بزرگي هم در كنار خود قرار ميدهند كه روي آن مثلا نوشته شده است: «داري به چي نگاه ميكني؟» و جلوي دوربينهاي مداربسته قرار ميگيرند. آنها سعي ميكنند با اين كارشان اهانت نهفته در نظارتكردن با اين دوربينها را به آنها گوشزد كنند.
۱۷:۳۳
- ۸۴ بازديد
- ۰ نظر