تركيب MDMA يا ۳ و ۴ متيلن دي اكسي مت امفتامين كه به نامهاي اكستاسي، اكستازي، XTC ، E (اي) ،X (اكس) هم معروف است. در ايران به نام قرص شادي هم شناخته مي‌شود. اين ماده در ۱۹۱۴ در آلمان به عنوان كم كننده اشتها مورد استفاده قرار گرفت كه به علت اثرات آن از رده مصرف خارج شد. در دهه ۷۰ ميلادي اين دارو كاربرد مجدد يافت و در روان درماني براي كمك به بيان احساسات بيماران استفاده شد كه در ۱۹۸۴ با اثبات اثرات آن روي مغز حيوانات آزمايشگاهي، از رده خارج شد. در ۱۹۸۵ در آمريكا، مصرف آن ممنوع اعلام شد. در سالهاي اخير مصرف آن در آمريكا، در پارتي‌هاي شبانه موسوم بهRaves به شدت افزايش يافته است كه باعث نگراني دولت امريكا شده است. در دوره زماني خاصي در اروپا، مصرف اين مواد انرژي زا و شادي‌بخش براي كاهش مصرف ساير مواد مخدر مثل هروئين تشويق شده است بطوري كه مصرف آن در اروپا در ۱۹۹۵ از ۵۰۰ هزار قرص در سال به ۳۰ ميليون قرص در دو سال بعد رسيده است.

۲ درصد مردم امريكا حداقل يكبار اين تركيب را مصرف كرده‌اند. حداقل يازده و هفت دهم درصد دانش‌اموزان كلاس آخر دبيرستان در آمريكا يكبار “اكس” مصرف كرده‌اند مصرف اين قرصها در ايران به خصوص در يكسال اخير در پارتي‌هاي شبانه به شدت افزايش يافته است. جوانان تحصيل كرده و مرفه مصرفكنندگان اصلي اين داروها هستند. لازم است عموم مردم و پزشكان با اثرات سوء مصرف اين دارو آشنا شوند. ميزان مراجعه به اورژانس‌ها در امريكا در اثر سوء مصرف اين دارو به شدت افزايش يافته است. (از ۱۱۴۳ مورد در ۱۹۹۸ به ۴۵۱۱ مورد در سال ۲۰۰۰)
همچنانكه ذكر خواهد شد مشكل اصلي در مصرف اين مواد عوارض مزمن آن مي‌باشد. عوارض حاد مصرف بيشتر در مرتبه اول مصرف و در صورت تداخل با بعضي داروهاي ضدافسردگي پيش مي‌آيد.

اكستاسي چيست

تركيب شيميائي

۳ , ۴ MethylendioxyMethAmphetamine يا N, Alpha, DiMethyl 1,3 Benzodiazoxide 5 Ethamine با فرمولC11H15N2O كه بنامهاي MDMA يا اكستاسي معروف است.

اشكال رايج داروئي

دارو در امريكا بصورت قرصهاي خوراكي و جويدني، كپسول و مواد تدخيني و تزريقي موجود است. قيمت هر قرص بين ۱۰ تا ۳۰ دلار است در ايران قيمت قرص بين ۴ تا ۲۰ هزار تومان (متوسط ۱۰ هزار تومان) است كه با ماركهاي مرسدس بنز و ميستوبيشي، $ ، KO ، صليب، موجود است و به علت قابليت ساخت آن كه براحتي انجام مي‌شود در لابراتورهاي داخلي هم ساخته مي‌شود كه خطر وجود مواد اضافي در آن و عوارض آن است. هر قرص خوراكي حاوي ۸۰ تا ۱۶۰ ميليگرم MDMA است. پس از بلعيدن اثرات قرص پس از ۲۰ تا ۹۰ دقيقه بعد ظاهر شده و حدود ۲ تا ۳ ساعت اثرات آن در يك حد حفظ شده و بعد افت مي كند و از ۳ تا ۲۴ ساعت اثرات آن باقيست.

اپيدميولوژي

ميزان مصرف اين قرص‌ها در آمريكا به شدت ميان جوانان و نوجوانان در حال افزايش است طبق آخرين آمار تعداد كساني كه براي حداقل يكبار از اين ماده استفاده كرده‌اند بين دانش‌آموزان كلاس آخر دبيرستان در آمريكا از نه درصد به دوازده درصد افزايش يافته است.
دو درصد از كل حمعيت ايالات متحده حداقل يكبار اكستاسي مصرف كرده اند.

نحوۀ اثر در مغز

آمين‌هاي مغز – بويژه نوراپي نفرين و سرتونين نوروترانسيمترهاي مسيرهايي هستند كه كارشان بروز خلق است. با توجه به فرضيه آميني، كاهش عملكرد اين آمين‌ها باعث افسردگي خواهد شد و افزايش فعاليت‌ آنها باعث بالا رفتن خلق مي‌شود.
MDMA از طرقي كه ذكر خواهد شد باعث افزايش خلق و احساس نشاط مي‌شود.

فرضيه تاثير MDMA (اكستاسي) بر مغز:
۱ – افزايش آزادسازي سروتونين در سيناپس‌هاي مغزي
۲ – بلوك بازجذب سروتونين
۳ – افت ميزان سروتونين مغز
۴ – اثرات غيرمستقيم بر ميزان دوپاين مغز

سلول مغزي طبيعي	سلول مغزي تحت تاثير اكستاسي

عوارض پس از مصرف اكستاسي:

●● اثرات مثبت:
● افزايش شديد احساس خوب بودن در فرد
● افزايش انرژي در فرد
● احساس تمايل براي ارتباط با ديگران و احساس تعلق و نزديكي به ديگران
● احساس عشق و سرخوشي
● دست و دلبازي
● افزايش هوشياري و درك موسيقي
● افزايش حسهاي بويايي و چشايي
● احساس تجربيات و حالات روحي جديد در زندگي
● احساس روشنايي
● تمايل براي آغوش گرفتن و بوسيدن ديگران
● به علت افزايش انرژي در افراد مصرف كنندگان تمايل براي فعاليت شديد و رقصهاي طولاني دارند.
● يك تجربه: الكساندر شوگيلين بيوشيميت آمريكايي كه براي اولين بار روي عوارض اين دارو كار مي‌كرد پس از يكبار مصرف اكستاسي مينويسد كوهي كه نزديك منزلم بود و هر روز آنرا مي‌ديدم پس از مصرف اكستاسي طوري به نظرم مي‌آمد كه دوست داشتم ساعتها آنرا تماشا كنم؟!

اثرات منفي

● كاهش اشتها
● تغييرات بينايي
● گشاد شدن مردمكها (ميدرياز) افراد مصرف كننده در محل‌هاي مصرف مثل پارتي‌ها با وجود كم بودن نور مجبور به استفاده از عينكهاي آفتابي در شب هستند كه علت آن تحريك‌پذيري با نور است.
● حركات غيرطبيعي چشم (نيستاگموس)
● توهم بينايي (هالوسيناسيون)
● افزايش ضربان قلب و فشار خون (تاكي‌كاردي و هيپرتانسيون)
● تغيير در نظم حفظ دماي بدن
● فك زدنهاي طولاني (افراد مصرف كننده براي جلوگيري از حالت قفل شدن فك مجبور به مصرف آدامس هستند، تا ساعتها پس از مصرف اين حالت فك زدنهاي غير طبيعي موجود است).
● لرزيدن، عصبي شدن، عدم تمايل براي استراحت
● تمايل شديد براي مصرف مجدد اين ماده پس از افت تاثير اوليه

اثرات منفي شديد

● اثرات شديد احساسي، اختلال خواب، كابوسهاي شبانه حملات ناگهاني اضطراب (Panic Attack)، ديوانگي (Psychosis)
● انقباض شديد فك و پارگي زبان در اثر فك زدنهاي طولاني (Trisma){در صورت بروز اين حالت بايد از آمپول ديازپام و يا قرصهاي خوراكي آن استفاده كرد.
● عدم تمركز، فراموشي، اختلال در يادگيري (Confusion)
● افزايش دماي بدن و كاهش آب بدن (در پارتي‌هايي كه اين دارو مصرف مي‌شود افراد مجبور به مصرف آب فراوان و مكرر هستند و اين مساله خطرات خاص خود را به دنبال دارد).
● اختلال در مكانيسم نعوظ و نرسيدن به اوج لذت جنسي (ارگاسم)
● تهوع و استفراغ
● كاهش سديم خون در اثر مصرف زياد مايعات (هيپوناترمي)
● سردرد و سرگيجه و تشنج
● آنمي آپلاستيك (سركوب شديد خونسازي مغز استخوان)
● افت شديد خلق در روزهاي پس از مصرف
● خستگي و افسردگي شديد تا يك هفته پس از مصرف
● احتمال اعتياد جسمي كم است ولي احتمال اعتياد رواني بسيار زياد است.
● احتمال سميت كبدي
● صدمه به اعصاب مغزي
● بزرگ شدن پستان در آقايان (ژنيكوماستي)
● احتباس ادراري (Retension)
● تخريب عضلات مخطط (رابدوميوليز) كه در نتيجۀ افزايش دماي بدن رخ مي دهد و مي تواند بعلت رسوب مواد حاصل از اين تخريب در كليه باعث آسيب به اين ارگان شود.
● ميزان بروز مرگ در اثر مصرف اكستاسي ۲ در ۱۰۰۰۰۰ مصرف كننده است.
●● دختران جوان بعلت اثرات هورمونهاي جنسي زنانه، در صورت مصرف اكستاسي در معرض خطر بيشتري براي ابتلا به افت سديم خون و بدنبال آن تشنج هستند. (ميزان بروز SIADH در ارتباط با استروژن خون افزايش مي‌يابد).

موارد منع مصرف

با توجه به اثرات اكستاسي در افزايش فشار خون و تعداد نبض و با توجه به اينكه گروهي از مردم پاسخ و واكنش بيشتري نسبت به اين ماده نشان مي‌دهند افراد با سابقه فشار خون بالا، مشكلات قلبي (اختلالات ضربان قلب و…) يا افراد با سابقه سكته قلبي نبايد از اين ماده استفاده كنند. افراد با سابقه مشكل كبدي و كليوي نيز منع مصرف قطعي دارند.
كساني كه از داروهاي ضد افسردگي مثل فنلزين، ترانيل سيپرومين و ضد افسردگي‌هايي مثل پروزاك و زولوفت (Zoloft) هم استفاده مي‌كنند به هيچ‌وجه نبايد از اكستاسي استفاده كننده موارد مرگ ناشي از مصرف همزمان اين داروها با اكستاسي گزارش شده است.
علائم مسموميت با اكستاسي (مربوط به بالا رفتن بيش از حد غلظت دارو در خون) به شكل افزايش شديد ضربان قلب، فشارخون، خستگي، گرفتگي عضلاني يا حملات حاد ترس (Panic Attack) مي‌باشد. در صورت بروز علائم فوق شخص بايد فعاليت را كنار گذاشته، بنشيند و مايعات (آب و آب ميوه) به ميزان كافي مصرف كند. در صورت بروز علائم مثل تشنج، كاهش سطح هوشياري و … هرچه سريعتر به مراكز درماني مراجعه شود. در صورت مصرف همزمان قرص‌هاي اكستاسي با الكل عوارض ناشي از دهيدراتاسيون و كاهش آب بدن تشديد مي‌‌شود و در عين حال عوارض اكستاسي بر خلق كاهش مي‌يابد .

 نتايج آخرين تحقيقات

در يك بررسي انجام شده يا كمك اسكن(PET (Positron Emission Tomography كه روي ۲ گروه ۱۴ نفري از مصرف كنندگان اكستاسي (حداقل ۳ هفته مصرف) كه هيچ داروي روان‌گردان ديگري مصرف نكرده‌اند و ۱۵ نفر كه هيچ دارويي مصرف نمي‌كنند نشان داده شد كه ميزان سروتونين در مغز بشدت كاهش يافته است و سلولهاي عصبي حاوي سروتونين آسيب ديده‌اند. لازم به ذكر است كه افراد مورد مطالعه از لحاظ سن و تعداد زن و مرد مشابه بوده‌اند.

توضيح شكل

شكل بالا نشان دهنده اسكن مغز يك فرد عادي است كه اكستاسي مصرف نمي‌كند ولي اسكن پائين مربوط به مغز يك فرد مصرف كننده اكستاسي است. نقاط سياه رنگ در عكس پائين نشان دهنده آسيب مغزي ناشي از مصرف مزمن اكستاسي است.

●●  در مقاله اي كه در مجله نوروساينس در ۱۵ ژوئن ۱۹۹۹ به چاپ رسيد، نتايج يك تحقيق بر روي ميمونها به چاپ رسيد. در بررسي اين ميمونها كه براي مدت ۴ روز و روزي ۲ بار قرص Ecstasy محلول در مايعي را مصرف كرده بودند و ميمونهاي كه فقط همين مايع را استفاده كرده بودند و پس از ۷ سال كالبد شكافي شده بودند مشاهده شد كه تغييراتي در سلولهاي سروتونيني مغز ايجاد شده است كه در لوب فرونتال و نواحي مربوط به فكر كردن، ناحيه هيپوكامپ و نقاط عمقي مغز مربوط به حافظه بوده است. پس مشاهده مي‌شود كه مصرف اكستاسي در دراز مدت باعث ايجاد اختلال در قوه تفكر و حافظه و قابليت يادگيري در فرد مي‌شود. در تحقيقي ديگر مشاهده شد كه پس از مصرف دارو، ميزان سروتونين در مغز به ميزان بيست تا شصت درصد كاهش مي‌يابد و مشاهده شد كه اثرات مخرب مغزي غيرقابل بازگشت است و تغييراتي در نورونهاي دوپامينرژيك مشاهده شد.

درمان

براي درمان اعتياد به اين ماده به روان درماني و كار سخت گروهي نياز است. هيچ پادزهر (آنتي‌دوتي) براي مسموميت با اكستاسي وجود ندارد. در صورت بروز علائمي مثل تب شديد، تشنج و تغييرات ضربان قلب (تاكي‌ آريتمي)، درمان علامتي است.از تركيبات ضد افسردگي و آنتي‌سايكوتيك براي درمان عوارض در روزهاي پس از مصرف استفاده مي‌شود.

حشيش چيست؟

تركيب سبز، قهوه‌اي يا خاكستري مشتق از برگ، دانه، ريشه و گل گياه شاهدانه است كه بنام‌هاي حشيش، ماري جوانا، علف (grass) ، علف هرز(weed)، مري جين (Mary Jane)، جام (و Pot، بنگ، گانجا، شاهدانه و… )هم معروف است. اين ماده رايج‌ترين ماده غيرقانوني مورد مصرف در جهان سال است. از هزاران سال پيش مي‌دانستند كه حشيش اثرات نشئه‌آور دارد. هردوت مورخ يوناني (قرن پنجم قبل از ميلاد) قبيله چادرنشيني را توصيف كرده است كه دانه‌هاي شاهدانه را روي منقل سرخ كرده و با سردادن هلهله شادي از چادر خارج مي‌شدند. حشيش نام مختصر بوته شاهدانه است تمام اجزاء اين گياه خاصيت روانگردان دارد كه از بين آنها -Δ ۹ – تترا هيدروكانابينول (THC -9 Δ -) فراوانتر از همه است. قوي‌ترين انواع حشيش از سرشاخه‌هاي گلدار گياه يا از ترشح رزيني قهوه‌اي مايل به سياه خشك شده برگه‌هاي آن كه hash ياhashish ناميده مي‌شود بدست مي‌آيد. بوته شاهدانه را معمولاً مي‌برند، خشك مي‌كنند و خرد كرده و داخل سيگار (كه معمولاً سيگاري يا joint ناميده مي‌شود) ريخته و آن را دود مي‌كنند. در قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم اثرات ضد درد، ضد تشنج و خواب آور حشيش شناسايي شده بود. در دهه چهارم قرن بيستم اين ماده جزو سيستم دارويي آمريكا بحساب مي‌آمد. بيش از ۴۰۰ ماده شيميايي در گياه حشيش وجود دارد كه ۶۰درصد آنها از لحاظ شيميايي با ΔTHC9- در ارتباط است.

حشيش چگونه مصرف مي‌شود؟

حشيش بصورت سيگار تدخين مي‌شود كه به آن سيگاري، joint و ناخن (nail) هم مي‌گويند. با تدخين حشيش اثرات نشنه آور آن ظرف چند دقيقه ظاهر شده و حدود ۳۰ دقيقه بعد به اوج مي‌رسد و ۲ تا ۴ ساعت دوام مي‌يابد. برخي اثرات حركتي و شناختي ۵ تا ۱۲ ساعت طول مي‌كشد.
ميزان مصرف چقدر است؟
يك پنجم دانش‌آموزان كلاس دهم در آمريكا و يك چهارم دانش‌آموزان كلاس آخر دبيرستان در اين كشور مصرف كنندگان اخير اين ماده هستند يعني در يك ماه قبل حداقل يكبار اين ماده را مصرف كرده‌اند.

از سال ۱۹۹۲ مصرف حشيش در بين نوجوانان و جوانان آمريكايي دو برابر شده است. در سال ۱۹۹۵ تقريباً ۷۷درصد مصرف كنندگان داروهاي غيرقانوني، حشيش مصرف مي‌كرده‌اند.

علل زيادي بر گرايش جوانان به مصرف اين ماده نقش دارند، عده زيادي از جوانان بخاطر تاثير مصرف اين ماده توسط پدر، مادر، برادر و خواهران خود به اين ماده آن را مصرف مي‌كنند و عده‌اي علت گرايش خود به حشيش را تمايل خود براي فرار از مشكلات ذكر مي‌كنند.

عوارض حاصل از مصرف چيست؟

ميزان اثرات اين ماده بر افراد به فاكتورهاي زير بستگي دارد:

۱- تجربيات قبلي فرد با مصرف اين دارو
۲- ميزان ماده THC در سيگار
۳- انتظارات فرد از نحوه ايجاد عوارض
۴- محل مصرف آن
۵- همراهي مصرف حشيش با مصرف ساير مواد مثل الكل و …

بعضي افراد ذكر مي‌كنند كه پس از تدخين حشيش (ماري جوانا) هيچ احساسي ندارند و بعضي احساس سبكي و سرخوشي مي‌كنند. بعضي افراد دچار افزايش اشتهاي شديد وتشنگي شديد مي‌شوند.درصورت مصرف ميزان زياد ماري‌جوانا، فرد مصرف كننده دچار اضطراب و افكار پارانوئيد مي‌شوند.
شايعترين اثرات پس از مصرف حشيش عبارتند از:
۱- اتساع عروق خوني ملتحمه چشم (قرمزي چشم)
۲- افزايش ضربان قلب (تاكي كاردي خفيف)
۳- افت فشار خون وضعيتي در دوزهاي بالاي مصرف
۴- افزايش اشتها كه اشتهاي گاوي ناميده مي‌شود.
۵- خشكي دهان
۶- حملات حاد اضطراب

عوارض كوتاه مدت مصرف

۱- اختلالات حافظه و يادگيري
۲- اختلال در حواس بينائي، شنوايي و لامسه
مسموميت با حشيش اغلب حساسيت فرد مصرف كننده را نسبت به محرك‌هاي بيروني بالا مي‌برد و جزئيات تازه‌اي را آشكار مي‌كند. فرد رنگ‌ها را غني‌تر و عميق‌تر از گذشته حس مي‌كند.
۳- اختلال درك زمان و مكان
۴- اختلال در قدرت تجزيه و تحليل مغز
۵- اختلال تعادل و مهارت‌هاي حركتي: بعلت اختلال در مهارت‌هاي حركتي، افراد مصرف كننده تا ۱۲ ساعت پس از مصرف نبايد رانندگي كنند.
اختلال خواب و فعاليت جنسي كه از چند روز تا چند هفته پس از مصرف از بين مي‌رود.

عوارض بلند مدت مصرف

۱- آتروفي (تحليل) بافت مغزي
۲- استعداد تشنج
۳- آسيب ژنتيكي كه فرزندان فرد را مبتلا به ناهنجاريهاي مادرزادي مي‌كنند.
۴- اختلال فعاليت ايمني بدن
۵- تغيير غلظت هورمونهاي جنسي مردانه و زنانه (بي‌نظمي قاعدگي)
۶- اختلالات اضطرابي- توهم- هذيان و ديوانگي
[در افراد با زمينه قبلي احتمالي رخداد آنها بيشتر است].
۷- استعداد ابتلا به سرطان ريه كه بعلت وجود هيدروكربنهاي سرطان‌زا در دود سيگار مي‌باشد.
۸- فقدان انگيزه در فرد براي استمرار كارهاي روزمره بطوريكه فرد مصرف كننده فاقد نيرو، بي‌حال و ظاهراً‌ تنبل است.
در افرادي كه حشيش مصرف مي‌كنند، استعداد اعتياد به ساير مواد روان‌گردان بيشتر است.

نشانه‌هاي ناشي از ترك

وابستگي به حشيش رواني و غيرجسمي است. نشانه‌هاي ناشي از ترك در معتادين محدود به افزايش تحريك‌پذيري، بي‌قراري، بي‌خوابي، بي‌اشتهايي و تهوع خفيف است و همه اين نشانه‌ها هنگامي بروز مي‌كنند كه شخص بطور ناگهاني مصرف مقادير زياد حشيش را قطع كند.

درمان اعتياد به اكس

شامل پرهيز از مصرف و حمايت رواني فرد مي‌باشد.از داروهاي ضد اضطراب وضدافسردگي نيز استفاده مي‌شود.
كاربرد درماني حشيش:در درمان بي‌اشتهايي افراد مبتلا به ايدز، تهوع شديد ناشي از درمان با داروهاي شيمي درماني و درمان ميگرن استفاده مي‌شود.