كتاب كودك و نوجوان

در مقاله حاضر اهدافي به شرح زير دنبال مي شود:

الف) ضرورت كتابخواني از دوره پيش دبستاني تا نوجواني

ب) ويژگي هاي كتاب مناسب

ج) شناسايي و لزوم خواندن كتاب هاي متنوع

 د) شيوه كتابخواني در دوره پيش از دبستان و بالاتر

درباره ضرورت كتاب خواني از دوره پيش دبستاني تا نوجواني همانگونه كه آگاه هستيد هنوز در كشورما و در بسياري از كشورهاي ديگر بيشترين شيوه آموزشي به كار رفته سخنراني مي باشد يعني شما از طريق شنيدن ، فهميدن مي بايستي مطالب را ياد بگيريد اين همان هوش كلامي است در هوش كلامي درك مطلب چه از طريق خواندن و چه از طريق شنيدن بسيار حائز اهميت است. كتابهاي درسي چه در دوره دبستان و چه در ساير دوره ها از نوشتار علمي برخوردارند و ساده و كودكانه ننوشته شده اند اين مسئله در كتابهاي دبيرستاني واضح تر مي باشد. لذا لازم است كودك به سطحي بالاتر از آنچه فعليت اوست سوق داده شود اين همان فن داربست سازي است كه ويگوتسكي متخصص روانشناسي عنوان مي كند با فراهم كردن گفتگويهايي بالاتر از سن كودك ، كم كم او را براي رشد و تعالي آماده مي كنيد. خواندن كتاب در هر دوره سني امكان افزايش خزانه لغت، شناخت دستور زبان متفاوت و درك متفاوت از آنها را فراهم مي كند. در دوره پيش دبستاني سهم بارز اين كتابها بر عهده  اشكال و تصاوير مي باشد اما با ورود به دوره نوجواني نقش اشكال كم رنگ تر مي گردد. بيشتر نوجواناني كه از خواندن كتابهاي متفرقه اجتناب كرده اند اغلب در درك مطلب در دوره دبيرستان دچار مشكل هستند. يا در درس انشاء ضغيف عمل مي كنند.

در مورد ويژگي هاي كتاب مناسب بايد در انتخاب كتاب مناسب براي كودكان حتما سن كودك يا نوجوان را در نظر بگيرد. اما به طور كلي در دوره پيش از دبستان كتابهايي مناسب است كه از تصاوير واضح و روشن در پيام رساني استفاده شده باشد و كودك از طريق تصاوير به مسائل بسياري پي ببرد از ديگر ويژگي هاي كتاب مناسب داشتن داستاني منسجم با شخصيت هايي است كه به خوبي معرفي شده و براي كودك باور پذير باشند و بهتر است مشكلات و مسائل شخصيت ها ي داستان مشابه مشكلاتي باشد كه خود كوك نيز با آنها مواجه است.

از ديگر ويژگي هاي كتاب مناسب داشتن درونمايه ظنز و كمدي يا ارائه شعر در ميانه داستان است. در ارتباط با كودكان خردسال پايان كتاب از اهميت زيادي برخوردار است و بايد داستان به خير خوشي تمام شود و اگر مسئله يا مشكلي مطرح شده است در انتها  بايد به خوبي و خوشي حل شده باشد.

از خريدن كتابهايي كه اطلاعات را بدون سازماندهي و صرفا جهت ارائه در صفحات كم ارائه مي كنند اجتناب كنيد زيرا بي علاقگي در كودك و نوجوان ايجاد مي كند.

ضمنا حائز اهميت است كه چه براي كودك خردسال و چه براي نوجوان از حوزه هاي متقاوتي كتاب فراهم شود . كتاب تخيلي ، كتاب رئال با مسائل واقعي ، كتاب علمي ، كتاب تاريخي و …. . در خريدن كتاب داستان در يك حوزه بسنده نكنيد حتي ممكن است كودك خردسال شما علاقه چنداني به كتبهاي علمي كه پر از عكس حيوانات مختلف است نداشته باشد يا از كل مطالب آن فقط  نام چند حيوان را بشناسد اما همين كفايت مي كند زيرا هر كتاب در يك حوزه بر يك سري از توانايي كودك اثر مي گذارد. كتابهاي تخيلي و علمي بر روي خلاقيت ، كتابهاي رئال و علمي بر درك مطلب و خزانه لغت و … در نهايت اجتماع تمامي كتابها منجر به تشكيل يك ساخت شناختي غني مي شود.

در مورد شيوه كتاب خواني در دوره بيش از دبستان مسئله حائز اهميت آن است كه شما نبايد كتاب را بگونه اي براي كودك خود بخوانيد انگار كه متكلم وحده هستيد بلكه در خواندن كتاب بايد از شيوه ديالوگي استفاده كنيد يعني پاراگرافي را خوانده و سپس سوالاتي را يا شما از كودك ، يا كودك از شما بپرسد . رد و بدل كردن سوال و جواب باعث افزايش درك مطلب و خزانه لغت كودك مي گردد.

در دوره هاي بالاتر با افزايش صفحات كتاب مي توانيد از كودك بخواهيد خلاصه كتاب را براي شما بگوييد و از سن ده سالگي به بعد خلاصه را براي شما بنويسد .