در گذشته درمان درستي براي آن نمييافتند و نداشتن بچه تبعات زيادي براي زن و شوهر، بخصوص براي زنان به بار ميآورد. چون عقيده بر اين بود كه مشكل حتما از جانب زن است، اما دكتر محمدرضا صفرينژاد، متخصص اورولوژي فوقتخصص آندرولوژي و استاد دانشگاه ميگويد: «زن و مرد به يك ميزان در ناباروري نقش دارند و هر دو بايد بررسي شوند و خبر خوب اين كه امروزه با پيشرفت علم و فناوري درمانهاي موفقي براي ناباروري زن و مرد وجود دارد.»
آيا به هر زوجي كه چند ماه از ازدواجشان بگذرد و بچهدار نشوند نابارور گفته ميشود؟
۱۰ تا ۱۵ درصد زوجها نابارورند، اما ابتدا بايد تعريف درست ناباروري را بدانيم. به زوجي كه بعد از ۱۲ ماه نزديكي منظم و بدون پيشگيري صاحب فرزند نشوند، نابارور اطلاق ميشود. اين زمان براي ما خيلي مهم است؛ چون با توجه به همين نكته درمان آغاز ميشود، اما اگر خانمي بيش از ۳۵ سال داشته باشد، ديگر ۱۲ ماه صبر نميكنيم. در اين افراد ۶ ماه را در نظر ميگيريم. بعد از ۳۵ سالگي ذخاير تخمدان خانمها به سرعت كاهش مييابد و دشوارتر حامله ميشوند. بنابراين بايد خيلي زود اقدامات درماني آغاز شود. اقدامات درماني براي نازايي بخصوص در زنان بسيار پرهزينه است (مصرف برخي داروها هم ممكن است عارضهدار باشد). معمولا هنگامي كه زوج براي درمان ناباروري مراجعه ميكنند، قبل از هر اقدامي ابتدا مرد آزمايش ميشود و اگر اشكالي وجود نداشت اقدامات بعدي مربوط به زنان آغاز ميشود. آيا قبل از ازدواج ميتوان از باروري خانم و آقا اطمينان حاصل كرد؟
بله. ناباروري به دو نوع اوليه و ثانويه تقسيم ميشود. ناباروري اوليه يعني زن و شوهر از ابتدا مشكل دارند؛ ولي ناباروري ثانويه به آن معناست كه زوج فرزند دارند و دوباره بچه ميخواهند، اما زن باردار نميشود. وجود ناباروري اغلب وقتي مسجل ميشود كه زن و شوهر بچهدار نميشوند، اما گاهي بهطور تصادفي مثلا در آزمايش اسپرم مرد ميتوان متوجه ناباروري او در آينده شد. توصيه ميشود آزمايش از نظر باروري هم در زن و هم در مرد جزو آزمايشهاي قبل از ازدواج گنجانده شود، چون بعدا كه يكي از طرفين متوجه ناباروري طرف مقابل ميشود، اختلافات شروع ميشود و در درصد قابلملاحظهاي كار به طلاق ميكشد. علاوه بر آن، زوجها معمولا در چند سال اول زندگي نميخواهند صاحب فرزند شوند و در نتيجه از روشهاي جلوگيري استفاده ميكنند و بعد كه ميخواهند صاحب فرزند شوند، متوجه ناباروري يكي از طرفين يا هر دو ميشوند. بنابراين توصيه ميشود زوجهايي كه ميخواهند بارداري را به تعويق بيندازند حتما ابتدا از باروري هر دو طرف اطمينان حاصل كنند. آيا از روي علائمي (در زنان يا مردان) ميتوان گفت احتمال ناباروريشان در آينده زياد است؟
همانطور كه گفتم ناباروري قبل از ازدواج به طور تصادفي كشف ميشود و بدون علامت است. در بسياري از موارد ناباروري علائم خاصي ندارد، ولي برخي موارد نشان ميدهد ممكن است در پسزمينه مشكل ناباروري وجود داشته باشد. مثل تحليل بيضهها در مردان و خانمهايي كه عادت ماهيانه نامنظمي دارند. يكي از مواردي كه سبب نازايي خانمها ميشود داشتن تخمدان پليكيستيك است. اين خانمها يا پريود نميشوند يا اين كه پريودشان نامنظم است. از خصوصيات اين تخمدانها ترشح هورمون مردانه است. در نتيجه اين خانمها دچار هيرسوتيسم يا پرمويي ميشوند و موهاي سر شروع به ريزش و موهاي صورت و بدن شروع به افزايش ميكند. اين علائم نشاندهنده احتمال وجود ناباروري در خانمهاست و ممكن است در آينده با مشكل ناباروري مواجه شوند. آقايان هم اگر مبتلا به واريكوسل شديد يا بيضه نهفته باشند يا انتشار مو در بدنشان نامنظم باشد، ممكن است در آينده دچار ناباروري شوند. باز هم تاكيد ميكنم كه با قطعيت نميتوان نظر داد و حتما نياز به بررسيهاي آزمايشگاهي دارد. بنابراين خانمها بايد به متخصص زنان و مردان به متخصص اورولوژي مراجعه كنند. بهطور كلي خانمهايي كه بيش از ۳۵ سال سن، يا خونريزيها نامنظم و توام با درد و سابقه يك بار سقط دارند يا مبتلا به بيماري آندومتريوز يا بيماريهاي التهابي لگن هستند احتمال ميرود با تاخير باردار شوند. همچنين مردان دچار بيماريهاي پروستات يا بيضه نيز بايد با پزشك مشورت كنند. علت اصلي ناباروري در زنان چيست؟
يكي از علتهاي بسيار شايع در خانمها سندرم تخمدان پليكيستيك است. اين بيماري در زنان بسيار شايع است. در اين بيماري كيستهاي متعدد و ريزي اطراف تخمدان را احاطه كردهاند كه مانع تخمكگذاري ميشوند. همچنين در اين بيماري، هورمونهاي مردانه نيز افزايش مييابد. بيشتر مبتلايان به سندرم تخمدان پليكيستيك چاق هستند و در بدنشان مقاومت به انسولين وجود دارد و پرمويي يا هيرسوتيسم هم يكي از علائم اين بيماري است. افرادي كه شيميدرماني ميشوند يا ورزشكار حرفهاي هستند يا بعضي از داروها را مصرف ميكنند، ممكن است تخمكگذاري نداشته باشند؟
بيماري آندومتريوز هم باعث چسبندگي رحم و لولهها ميشود و اجازه ورود اسپرم به لوله رحمي و رسيدن آن به تخمك را نميدهد. افزايش هورمون پرولاكتين نيز از عوامل ديگري است كه باعث ناباروري ميشود. پرولاكتين هورموني است كه براي ترشح شير از غده هيپوفيز در مغز آزاد ميشود. اين هورمون مانع تخمكگذاري ميشود. عفونتهاي شديد رحمي كه باعث التهاب لولهها شوند نيز ممكن است انسداد در لوله ايجاد كنند. عفونتها ممكن است باعث چسبندگي لگني هم شوند كه خود عامل ديگري در ناباروري است. اختلالات هورموني مانند پركاري يا كمكاري تيروئيد، پركاري غده فوقكليوي، بيماري ديابت و كمخوني و مصرف داروهاي هورموني و شيميدرماني، يائسگي زودرس و استعمال سيگار هم از ديگر علل نابارورياند. چه عواملي در ناباروري مردان موثر است؟
همانطور كه اشاره كردم، قدم اول در ناباروري انجام آزمايش در مرد است. اين آزمايش تجزيه مني نام دارد و هزينه زيادي هم ندارد. آزمايش تجزيه مني اطلاعات بسيار خوبي از وضع اسپرمها از نظر شكل، حركت، تعداد و… به ما ميدهد. اگر مشكلي وجود داشته باشد بقيه بررسيها آغاز ميشوند؛ زيرا گاهي اوقات عملكرد بيضهها طبيعي نيست و نميتوانند اسپرم باكيفيت توليد كنند. در اين موارد علتها مختلف است. از علل شايع عدم نزول بيضه، بيماريهاي ژنتيك و عفونتهاي بيضه را ميتوان نام برد. بيضه جنين پسر ابتدا درون شكم قرار دارد، ولي بتدريج از مجرايي به نام اينگوينال عبور ميكند و از شكم خارج ميشود. بعد از تولد بايد هنگام معاينه كيسه بيضه لمس شوند.گاهي يكي يا هر دو بيضه داخل حفره شكمي ميماند. در اين صورت كودك بايد تحت نظر گرفته شود. بيضهها بايد قبل از ۱۲ ماهگي وارد كيسه شوند. اگر اين اتفاق نيفتد بايد با عمل جراحي بيضه را از حفره شكمي خارج و در كيسه بيضه ثابت كرد. ماندن بيضه در داخل شكم، اگر دوطرفه باشد، باعث ناباروري مرد ميشود. زيرا حرارت شكمي، بافت بيضه را از بين ميبرد (بيضهها داخل كيسه و در حرارتي پايينتر از بدن قرار دارند). عفونتها نيز ممكن است به بافت بيضه آسيب برسانند. مردان بايد مراقب عفونتهاي مقاربتي باشند، مقاربت مشكوك نداشته و اگر احساس ناراحتي كردند خيلي زود اقدام كنند. همچنين بيماري اوريون نيز ممكن است بيضهها را گرفتار و به آنها صدمه وارد كند. برخي مردان در معرض بيماريهاي شغلي قرار دارند. مثلا افرادي كه با آفات و سموم كشاورزي سروكار دارند. بعضي از مواد شيميايي در عملكرد بيضه تاثير منفي دارند. مشاغل ديگري كه در آن مردان مجبورند ساعتها در محيط گرم قرار گيرند هم به بيضهها صدمه وارد ميكند؛ مثل نانواها، آهنگرها يا كساني كه ساعتها در جكوزي مينشينند يا عادت به پوشيدن لباسهاي تنگ دارند توليد اسپرمشان بتدريج مختل خواهد شد.
۱۰ تا ۱۵ درصد زوجها نابارورند، اما ابتدا بايد تعريف درست ناباروري را بدانيم. به زوجي كه بعد از ۱۲ ماه نزديكي منظم و بدون پيشگيري صاحب فرزند نشوند، نابارور اطلاق ميشود. اين زمان براي ما خيلي مهم است؛ چون با توجه به همين نكته درمان آغاز ميشود، اما اگر خانمي بيش از ۳۵ سال داشته باشد، ديگر ۱۲ ماه صبر نميكنيم. در اين افراد ۶ ماه را در نظر ميگيريم. بعد از ۳۵ سالگي ذخاير تخمدان خانمها به سرعت كاهش مييابد و دشوارتر حامله ميشوند. بنابراين بايد خيلي زود اقدامات درماني آغاز شود. اقدامات درماني براي نازايي بخصوص در زنان بسيار پرهزينه است (مصرف برخي داروها هم ممكن است عارضهدار باشد). معمولا هنگامي كه زوج براي درمان ناباروري مراجعه ميكنند، قبل از هر اقدامي ابتدا مرد آزمايش ميشود و اگر اشكالي وجود نداشت اقدامات بعدي مربوط به زنان آغاز ميشود. آيا قبل از ازدواج ميتوان از باروري خانم و آقا اطمينان حاصل كرد؟
بله. ناباروري به دو نوع اوليه و ثانويه تقسيم ميشود. ناباروري اوليه يعني زن و شوهر از ابتدا مشكل دارند؛ ولي ناباروري ثانويه به آن معناست كه زوج فرزند دارند و دوباره بچه ميخواهند، اما زن باردار نميشود. وجود ناباروري اغلب وقتي مسجل ميشود كه زن و شوهر بچهدار نميشوند، اما گاهي بهطور تصادفي مثلا در آزمايش اسپرم مرد ميتوان متوجه ناباروري او در آينده شد. توصيه ميشود آزمايش از نظر باروري هم در زن و هم در مرد جزو آزمايشهاي قبل از ازدواج گنجانده شود، چون بعدا كه يكي از طرفين متوجه ناباروري طرف مقابل ميشود، اختلافات شروع ميشود و در درصد قابلملاحظهاي كار به طلاق ميكشد. علاوه بر آن، زوجها معمولا در چند سال اول زندگي نميخواهند صاحب فرزند شوند و در نتيجه از روشهاي جلوگيري استفاده ميكنند و بعد كه ميخواهند صاحب فرزند شوند، متوجه ناباروري يكي از طرفين يا هر دو ميشوند. بنابراين توصيه ميشود زوجهايي كه ميخواهند بارداري را به تعويق بيندازند حتما ابتدا از باروري هر دو طرف اطمينان حاصل كنند. آيا از روي علائمي (در زنان يا مردان) ميتوان گفت احتمال ناباروريشان در آينده زياد است؟
همانطور كه گفتم ناباروري قبل از ازدواج به طور تصادفي كشف ميشود و بدون علامت است. در بسياري از موارد ناباروري علائم خاصي ندارد، ولي برخي موارد نشان ميدهد ممكن است در پسزمينه مشكل ناباروري وجود داشته باشد. مثل تحليل بيضهها در مردان و خانمهايي كه عادت ماهيانه نامنظمي دارند. يكي از مواردي كه سبب نازايي خانمها ميشود داشتن تخمدان پليكيستيك است. اين خانمها يا پريود نميشوند يا اين كه پريودشان نامنظم است. از خصوصيات اين تخمدانها ترشح هورمون مردانه است. در نتيجه اين خانمها دچار هيرسوتيسم يا پرمويي ميشوند و موهاي سر شروع به ريزش و موهاي صورت و بدن شروع به افزايش ميكند. اين علائم نشاندهنده احتمال وجود ناباروري در خانمهاست و ممكن است در آينده با مشكل ناباروري مواجه شوند. آقايان هم اگر مبتلا به واريكوسل شديد يا بيضه نهفته باشند يا انتشار مو در بدنشان نامنظم باشد، ممكن است در آينده دچار ناباروري شوند. باز هم تاكيد ميكنم كه با قطعيت نميتوان نظر داد و حتما نياز به بررسيهاي آزمايشگاهي دارد. بنابراين خانمها بايد به متخصص زنان و مردان به متخصص اورولوژي مراجعه كنند. بهطور كلي خانمهايي كه بيش از ۳۵ سال سن، يا خونريزيها نامنظم و توام با درد و سابقه يك بار سقط دارند يا مبتلا به بيماري آندومتريوز يا بيماريهاي التهابي لگن هستند احتمال ميرود با تاخير باردار شوند. همچنين مردان دچار بيماريهاي پروستات يا بيضه نيز بايد با پزشك مشورت كنند. علت اصلي ناباروري در زنان چيست؟
يكي از علتهاي بسيار شايع در خانمها سندرم تخمدان پليكيستيك است. اين بيماري در زنان بسيار شايع است. در اين بيماري كيستهاي متعدد و ريزي اطراف تخمدان را احاطه كردهاند كه مانع تخمكگذاري ميشوند. همچنين در اين بيماري، هورمونهاي مردانه نيز افزايش مييابد. بيشتر مبتلايان به سندرم تخمدان پليكيستيك چاق هستند و در بدنشان مقاومت به انسولين وجود دارد و پرمويي يا هيرسوتيسم هم يكي از علائم اين بيماري است. افرادي كه شيميدرماني ميشوند يا ورزشكار حرفهاي هستند يا بعضي از داروها را مصرف ميكنند، ممكن است تخمكگذاري نداشته باشند؟
بيماري آندومتريوز هم باعث چسبندگي رحم و لولهها ميشود و اجازه ورود اسپرم به لوله رحمي و رسيدن آن به تخمك را نميدهد. افزايش هورمون پرولاكتين نيز از عوامل ديگري است كه باعث ناباروري ميشود. پرولاكتين هورموني است كه براي ترشح شير از غده هيپوفيز در مغز آزاد ميشود. اين هورمون مانع تخمكگذاري ميشود. عفونتهاي شديد رحمي كه باعث التهاب لولهها شوند نيز ممكن است انسداد در لوله ايجاد كنند. عفونتها ممكن است باعث چسبندگي لگني هم شوند كه خود عامل ديگري در ناباروري است. اختلالات هورموني مانند پركاري يا كمكاري تيروئيد، پركاري غده فوقكليوي، بيماري ديابت و كمخوني و مصرف داروهاي هورموني و شيميدرماني، يائسگي زودرس و استعمال سيگار هم از ديگر علل نابارورياند. چه عواملي در ناباروري مردان موثر است؟
همانطور كه اشاره كردم، قدم اول در ناباروري انجام آزمايش در مرد است. اين آزمايش تجزيه مني نام دارد و هزينه زيادي هم ندارد. آزمايش تجزيه مني اطلاعات بسيار خوبي از وضع اسپرمها از نظر شكل، حركت، تعداد و… به ما ميدهد. اگر مشكلي وجود داشته باشد بقيه بررسيها آغاز ميشوند؛ زيرا گاهي اوقات عملكرد بيضهها طبيعي نيست و نميتوانند اسپرم باكيفيت توليد كنند. در اين موارد علتها مختلف است. از علل شايع عدم نزول بيضه، بيماريهاي ژنتيك و عفونتهاي بيضه را ميتوان نام برد. بيضه جنين پسر ابتدا درون شكم قرار دارد، ولي بتدريج از مجرايي به نام اينگوينال عبور ميكند و از شكم خارج ميشود. بعد از تولد بايد هنگام معاينه كيسه بيضه لمس شوند.گاهي يكي يا هر دو بيضه داخل حفره شكمي ميماند. در اين صورت كودك بايد تحت نظر گرفته شود. بيضهها بايد قبل از ۱۲ ماهگي وارد كيسه شوند. اگر اين اتفاق نيفتد بايد با عمل جراحي بيضه را از حفره شكمي خارج و در كيسه بيضه ثابت كرد. ماندن بيضه در داخل شكم، اگر دوطرفه باشد، باعث ناباروري مرد ميشود. زيرا حرارت شكمي، بافت بيضه را از بين ميبرد (بيضهها داخل كيسه و در حرارتي پايينتر از بدن قرار دارند). عفونتها نيز ممكن است به بافت بيضه آسيب برسانند. مردان بايد مراقب عفونتهاي مقاربتي باشند، مقاربت مشكوك نداشته و اگر احساس ناراحتي كردند خيلي زود اقدام كنند. همچنين بيماري اوريون نيز ممكن است بيضهها را گرفتار و به آنها صدمه وارد كند. برخي مردان در معرض بيماريهاي شغلي قرار دارند. مثلا افرادي كه با آفات و سموم كشاورزي سروكار دارند. بعضي از مواد شيميايي در عملكرد بيضه تاثير منفي دارند. مشاغل ديگري كه در آن مردان مجبورند ساعتها در محيط گرم قرار گيرند هم به بيضهها صدمه وارد ميكند؛ مثل نانواها، آهنگرها يا كساني كه ساعتها در جكوزي مينشينند يا عادت به پوشيدن لباسهاي تنگ دارند توليد اسپرمشان بتدريج مختل خواهد شد.
مردان الكلي، سيگاريها، مبتلايان به سوءتغذيه، تحت شيميدرماني و دچار چاقي مفرط هم ممكن است دچار ناباروري شوند. البته مردان دچار انزال زودرس شديد يا واريكوسل هم ممكن است دچار ناباروري باشند.
آيا آسيبهايي كه بر اثر شيميدرماني به اسپرم وارد ميشود، بهبودپذير است؟
شيميدرماني يا راديوتراپي آسيب زيادي به بافت حساس بيضهها وارد ميكند. گاهي تا چند سال بعد از اتمام شيميدرماني و گاهي هم تا پايان عمر، بيضهها عملكرد طبيعي خود را پيدا نميكنند.
جمعه ۳۰ فروردین ۹۸
۱۷:۴۳
۱۷:۴۳
- ۴۳ بازديد
- ۰ نظر